• Zoeken

Psychosociale behandelingen

Over psychosociale behandelingen 

Veel mensen met schizofrenie hebben problemen bij denken en emoties. Ze missen ook sommige sociale vaardigheden. Hierbij kunnen psychosociale behandelingen helpen. Hieronder staan verschillende psychosociale behandelingen die door zorgaanbieders en soms door ervaringsdeskundigen geboden worden. Zorgaanbieders bieden niet alle behandelingen die mogelijk zijn. U kunt uw hulpverlener altijd vragen of hij een bepaalde behandeling biedt. Als dat niet zo is, kan hij u helpen die behandeling ergens anders te krijgen. Hieronder staan ook behandelvormen waarvan (nog) niet bewezen is dat ze effectief zijn. Vaak is er nog niet genoeg onderzoek naar gedaan om de effectiviteit te kunnen aantonen. 

Hulpverleners geven een psychosociale behandeling om u te leren omgaan met schizofrenie en de gevolgen daarvan. De behandeling bestaat meestal uit gesprekken waarin u praat met de hulpverlener over uw problemen en de mogelijkheden die u heeft om uw leven zo normaal mogelijk te laten zijn. Het doel van de deze behandeling is uw psychische en psychosociale problemen (zo veel mogelijk) te laten verdwijnen. Uw hulpverlener kan uw problemen niet voor u oplossen. Wel kan de behandelaar samen met u zoeken naar manieren om bijvoorbeeld een terugval te voorkomen, de overlast van stemmen te verminderen of depressieve gevoelens te verminderen. 

Psychosociale behandelingen voor naasten 

Psychosociale behandelingen zijn er soms ook voor de naasten. Het kan zijn dat zij bij de behandeling betrokken worden en sommige behandelvormen richten zich speciaal op de naasten. Ook voor naasten is het belangrijk om te leren wat schizofrenie inhoudt. Het is belangrijk dat zij symptomen leren herkennen en weten wat zij wel en niet van hun familielid kunnen verwachten. 
Psychosociale behandeling geven geen bijwerkingen zoals medicijnen. Wel kan een behandeling zwaar zijn en grote invloed hebben op uw leven. U maakt tussen de zittingen opdrachten of afspraken. Ook kan het zijn dat u sneller boos reageert of u een tijd lang verdrietig voelt. Bespreek het met uw behandelaar als u het moeilijk vindt om de behandeling vol te houden. U beslist samen met de behandelaar welke behandeling voor u geschikt is.

Het is belangrijk om te weten of de behandeling (volledig) vergoed wordt. De vergoeding kan wisselen per verzekeraar, verzekeringspakket, behandelaar en type therapie. U kunt het beste aan uw verzekeraar vragen of een behandeling vergoed wordt.

Psycho-educatie 

Psycho-educatie hoort bij iedere behandeling. 
Psycho-educatie is het geven van informatie over alles wat met schizofrenie te maken heeft. Sommige hulpverleners noemen psycho-educatie een behandeling, anderen noemen het een vast onderdeel van elke behandeling. Psycho-educatie stopt nooit. Wanneer de diagnose net gesteld is, heeft u andere informatie nodig dan wanneer u een behandeling gaat starten. Nieuwe informatie is ook belangrijk wanneer u voor het eerst medicijnen krijgt of een nieuwe therapie. Door die informatie kunt u makkelijker accepteren dat u schizofrenie heeft. Ook leert u met schizofrenie om te gaan. Uw hulpverlener vertelt u over de diagnose schizofrenie, over de oorzaken, gevolgen en behandelingen. Veel ggz-instellingen hebben ook een psycho-educatie aanbod voor naasten, bijvoorbeeld in groepsverband. Soms geven ervaringsdeskundigen die informatie. Dat gebeurt in een groep of individueel. Uit onderzoek blijkt dat psycho-educatie het aantal heropnames en de duur van de opnames vermindert. Maar er is geen bewijs dat psycho-educatie ook op andere gebieden effect heeft.

Cognitieve gedragstherapie 

Bij cognitieve therapie gaat het om het voorkomen van denkfouten. Vervelende emoties ontstaan of blijven bestaan door fouten in het denken. Als u bijvoorbeeld angstig wordt van iets ongevaarlijks, reageert u niet op die situatie maar op wat u denkt over de situatie. Eigenlijk bepaalt u dus door uw gedachten of u het als een probleem of gevaar ziet en hoe groot het probleem is. Dit gebeurt niet bewust en het gebeurt in een seconde. Door cognitieve therapie leert u de denkfouten te vervangen door meer kloppende en positieve gedachten. Daarom wordt er ook wel gesproken van cognitieve herstructurering. 
Cognitieve therapie kunt u individueel en in een groep krijgen. In een groep zijn het meestal zeven tot vijftien bijeenkomsten van negentig minuten. Meestal zijn uw klachten dan flink verminderd maar het betekent niet dat uw behandeling dan klaar is. Vaak zijn nog vervolgbijeenkomsten nodig. Het leren bestrijden van negatieve gedachten kost tijd, ook door thuisopdrachten, maar kan de klachten flink minderen. 
Cognitieve therapie werkt goed bij mensen met schizofrenie. De behandeling past in de acute fase (tijdens opname) maar ook in latere fases. Door cognitieve therapie verminderen:

  • hallucinaties
  • de invloed die stemmen kunnen hebben: iemand gehoorzaamt zijn stemmen minder
  • negatieve symptomen
  • depressieve symptomen
  • het aantal heropnames

Psychodynamische en psychoanalytische therapie

Bij psychodynamische en psychoanalytische therapie is de gedachte dat sommige pijnlijke gevoelens en herinneringen in het verleden niet goed verwerkt zijn. Iemand onderdrukt die gevoelens en is zich er niet meer van bewust. Die onderdrukte gevoelens kunnen naar boven komen in de vorm van psychische problemen. In deze therapie kunt u vrijuit praten over ervaringen in het verleden. Het is de bedoeling is dat uw herinneringen loskomen en dat u ze kunt verwerken. 

Zorgaanbieders bieden deze behandeling al dan niet in combinatie met andere therapieën aan. Het effect van deze therapieën is nog niet goed aangetoond.

Copingstrategieën bij hallucinaties 

Mensen die blijvend last hebben van gehoorshallucinaties moeten leren omgaan (coping) met deze symptomen. Ze kunnen hiervoor verschillende methoden (strategieën) leren: stoppen of juist beginnen met een activiteit, afleiding zoeken, gedachtestop technieken, neuriën of zingen. Bekend is dat het gebruik van de stembanden de gehoorshallucinaties tijdelijk stopt. Er is nog te weinig onderzoek gedaan om aan te tonen dat de verschillende copingstrategieën bij hallucinaties echt werken.

Cognitieve remediatie en revalidatie

Bij cognitieve remediatie en revalidatie gaat het om het geheugen, de aandacht en het kunnen oplossen van problemen. Cognitieve remediatie en revalidatie werken aan het verbeteren van het geheugen, het vasthouden van de aandacht en het leren problemen oplossen door middel van training, oefening en instructie. Deze behandeling is wel onderzocht maar er is geen duidelijk effect aangetoond op het aantal keren dat iemand terugvalt, het aantal heropnames, de gezondheidstoestand en de kwaliteit van leven.

Gezinstherapie 

Bij gezinstherapie komt het gezin van iemand met schizofrenie bij elkaar in verschillende bijeenkomsten. Het doel van deze bijeenkomsten is ondersteuning, behandeling of scholing. Een goede relatie met de naasten heeft een positieve invloed op het herstel. Gezinstherapie werkt: mensen hebben minder heropnames en de heropnames duren korter. Mensen gaan beter om met de medicijnen en symptomen. Deze behandeling kan worden gestart tijdens de acute fase of daarna, ook wanneer iemand opgenomen is. Gezinstherapie wordt niet bij alle zorgaanbieders geboden.

Vaktherapie (psychomotorische therapie en creatieve therapie)

Vaktherapie is psychomotorische therapie en creatieve therapie. Bij deze therapievormen gaat het om het doen (van activiteiten) en minder om het praten. Het doel is verbetering van het psychosociaal functioneren.

Psychomotorische therapie (PMT) en bewegingsactivering 
Bij PMT kunt u zich bezig houden met het verbeteren van uw stemming of uw zelfbeeld. U kunt ook leren hoe u beter met anderen kunt omgaan of hoe u beter met stress kunt omgaan.
Bij bewegingsactivering gaat met meer om het verbeteren van de gehele gezondheid bijvoorbeeld door sporten, oefeningen doen en conditietraining. 

PMT en bewegingsactivering worden ook aangeraden bij overgewicht, een slechte lichamelijke conditie en ernstige negatieve symptomen.

Danstherapie 
Bij danstherapie gaat het om het ervaren van bewegen en het beleven van emoties die in het lichaam en in de beweging getoond worden. Danstherapie heeft een positief effect op negatieve symptomen.

Beeldende therapie 
Bij beeldende therapie kunt u denken aan schilderen, tekenen, beeldhouwen, houtbewerking, kleien en digitale media in de vorm van een opdracht of thema. Soms lukt het u, door een beeld te maken, om inzicht te krijgen in wat u voelt of beleeft. Uit onderzoek blijkt dat beeldende therapie mogelijk een klein effect heeft op de negatieve symptomen.

Dramatherapie 
Bij dramatherapie wordt gewerkt met drama en theater. Dat gebeurt door: improviserend spel, zich uitdrukken met beweging, poppenspel, maar ook gedichten, verhalen, schminken en kostumering. Doordat spel en werkelijkheid door elkaar heen lopen, kunt u tot nieuwe inzichten komen. Dramatherapie richt zich op verandering, ontwikkeling, verwerking en acceptatie. Er is nog te weinig bewijs om te weten of deze therapievorm werkt.

Muziektherapie 
Bij muziektherapie worden muziekinstrumenten gebruikt om contact te maken met anderen. Deze therapievorm richt zich op verandering, ontwikkeling, stabilisatie en acceptatie. Stemming, emoties en onrust komen tot uiting in het spelen en u kunt zich daarvan bewust worden. Muziektherapie wordt aangeraden bij mensen met ernstige negatieve symptomen.

Ergotherapie 
Bij ergotherapie gaat het om uw handelen en meedoen in de samenleving. Een ergotherapeut richt zich niet op de ziekte, maar op de praktische gevolgen ervan bij het uitvoeren van dagelijkse activiteiten. Het kan bijvoorbeeld gaan over: voor uzelf en voor anderen zorgen, ontspannen, sociale contacten onderhouden, onderwijs volgen en werken. Daar waar u problemen ondervindt, zoekt u met de ergotherapeut oplossingen zoeken. Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar het effect van ergotherapie bij schizofrenie.

Vaardigheidstrainingen

Hieronder staan vaardigheidstrainingen die zorgaanbieders aanbieden. Bij het trainen gaat het om oefenen met dingen die u moeilijk vindt of nog niet goed genoeg kunt.

Liberman modules 
De Liberman modules zijn vaardigheidstrainingen die werken volgens een vaste methodiek. De methodiek is vooral geschikt wanneer u last heeft van denk- en concentratie problemen of van blijvende psychotische klachten. Elke vaardigheid wordt getraind in een aparte module. Zo zijn er Liberman modules voor het leren omgaan met medicatie, blijvende positieve symptomen, intimiteit en relaties en verslaving. Elke module heeftvaste onderdelen waarin de vaardigheden per stap worden aangeleerd. Er wordt veel geoefend met video demonstraties en rollenspel. U krijgt huiswerkopdrachten, waardoor u leert de lesstof uit de trainingen ook echt toe te passen in de praktijk. De Libermanmodules worden gewaardeerd door de deelnemers maar er is nog weinig onderzoek naar het effect ervan gedaan.

Training van praktische vaardigheden 
Bij de trainingen van praktische vaardigheden gaat het bijvoorbeeld om het leren omgaan met geld en het trainen van huishoudelijke vaardigheden als schoonmaken, koken, boodschappen doen en persoonlijke verzorging. Het is niet bekend of deze trainingen effectief zijn.

Sociale vaardigheidstraining 
Sociale vaardigheidstraining gaat over het verbeteren van de manier waarop u met andere mensen omgaat. Bijvoorbeeld hoe u contact maakt, hoe u voor u zelf op komt en hoe u ongemakkelijke contacten met anderen oplost. Sociale vaardigheidstraining als aparte behandeling wordt niet aangeraden voor mensen met schizofrenie.

Omgaan met stress trainingen
Bij 'Omgaan met stress trainingen' leert u de oorzaken, signalen en gevolgen van stress te herkennen. Daarnaast leert u (sociale) vaardigheden om de stress te verminderen. Deze trainingen worden veelal in een groep gegeven.

Geestelijke verzorging

De geestelijk verzorger biedt professionele ondersteuning op het gebied van geloof en zingeving. In principe heeft iedereen, katholiek, protestant, humanistisch, joods, islamitisch, hindoe of anders hier recht op. Die ondersteuning bestaat vaak uit bezoek, persoonlijke gesprekken of groepsgesprekken. Inhoudelijk gaat het om:

  • ruimte voor bezinning om "op verhaal te komen";
  • aandacht voor uw levens- en/of geloofsvragen;
  • begeleiding bij uw zoektocht naar zin, samenhang en betekenis in uw bestaan;
  • begeleiding bij rouw, verlies, verdriet;
  • vieringen

Vaak zijn meerdere geestelijk verzorgers verbonden aan een Dienst geestelijke verzorging. Zij kunnen een christelijke (katholiek, protestant), joods, islamitische, hindoe of humanistische achtergrond hebben. Waar gewenst kunt u via de geestelijk verzorger van uw ggz-instelling ook een gesprek aanvragen met bijvoorbeeld een priester, imam, rabbijn, pandit of humanistisch raadsman- of vrouw.

Complementaire of alternatieve geneeswijzen

Naast de “westerse’ behandelmethoden waarvan de werking in onderzoek is aangetoond, zijn er alternatieve vormen van hulp waarnaar meestal weinig onderzoek is gedaan. Soms gaat het om zeer oude geneeswijzen zoals de Ayurveda (kruiden, massage, dieet, leefstijl) , yoga, acupunctuur of tai chi. Soms gaat het om nieuwe hulpvormen, zoals mindfulness. Soms kunnen bepaalde vormen ingezet worden als complementaire (aanvullende) zorg , naast medicijnen. 
Er is geen overtuigend bewijs voor de werking van deze behandelingen. Een enkel onderzoek laat soms positieve effecten zien, maar er is meer goed onderzoek nodig voordat deze behandelingen aangeraden kunnen worden. De meeste behandelingen hebben geen bijwerkingen, maar ook dit is niet helemaal zeker, omdat er weinig onderzoek naar is gedaan. 
Het is belangrijk om met uw hulpverlening te overleggen over uw wensen. Wanneer u gebruik maakt van een alternatieve geneeswijze is het goed dit in elk geval te melden bij uw hulpverlener. Het kan namelijk zijn dat de verschillende behandelvormen niet goed samen gaan.

Inzet van ervaringsdeskundigen

Mensen met schizofrenie geven vaak aan dat zij behoefte hebben aan lotgenotencontact. Lotgenoten contact wordt dan ook aanbevolen omdat iemand meer sociale contacten en meer steun krijgt. Het vermindert waarschijnlijk de negatieve symptomen. 
Anoiksis organiseert veel activiteiten voor lotgenotencontact.

In een aantal instellingen is het mogelijk om deel te nemen aan een HEE-groep (Herstel, Empowerment en Ervaringsdeskundigheid). HEE is gebaseerd op lotgenotencontact.

Ondersteuning familie

Verschillende zorgaanbieders hebben een aanbod voor naasten van mensen met schizofrenie. Vaak is dat aanbod gericht op psycho-educatie. In Utrecht kan familie thuis ondersteuning, informatie en advies krijgen van thuiscoaches, nadrukkelijk is dit aanbod ook gericht op Marokkaanse families. Klik hier voor meer informatie (PDF).

Naasten

Ik had vaak een conflict met mijn zoon. Achteraf kan ik zien dat het veel onwetendheid van mijn kant is geweest. Het is niet een kwestie van niet willen maar van niet kunnen. Dan benader je iemand ook anders en ik heb ook weer contact met hem gekregen. Het is zo waardevol. Daarom is die informatieverstrekking zo belangrijk omdat het de eerste stap is van weer contact leggen. Kijken wat wel mogelijk is en van daaruit stapje voor stapje verder gaan.


Psychosociaal functioneren

de samenhang tussen het psychisch functioneren van een persoon en zijn functioneren in contact met de sociale omgeving.

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen? Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen.